KOSMICZNE WYZWANIE
NGC 6578
Wersja oryginalna

Sierpień 2025
Phil Harrington (Tłumaczenie: Marcin Siudzinski, Astronoce.pl)



Zalecana apertura na ten miesiąc:
Teleskopy 10-14 cali (25-36 cm)



Tegomiesięcznym wyzwaniem jest NGC 6578, mgławica planetarna kryjąca się w centralnej części gwiazdozbioru Strzelca, jednego z najbogatszych obszarów nieba. Przy tak dużej liczbie gwiazd w polu widzenia łatwo przeoczyć ten niewielki, gwiazdopodobny obłoczek gazu. Nic dziwnego, że Herschelowie przeoczyli ją podczas tworzenia swojego Katalogu Ogólnego. Pozostawała ona nieuchwytna aż do 18 sierpnia 1882 roku, kiedy to Edward Charles Pickering dostrzegł ją przez 15-calowy (38 cm) refraktor Harvarda.

NGC 6578 leży na północ-północny zachód od Kaus Borealis [Lambda Sagittarii] wyznaczającej szczyt asteryzmu czajnika. Około 6° na północ od tej gwiazdy poszukaj gwiazdy Mu Sagittarii o jasności 4 magnitudo oraz trójkąta równobocznego tworzonego przez gwiazdy 15, 16 i 17 Sagittarii o jasności 6 magnitudo, około 45' dalej na północny wschód. NGC 6578 leży 7' na północny zachód od gwiazdy 17 Sagittarii, wschodniego wierzchołka trójkąta (nawiasem mówiąc, jeśli planujesz starhopping do naszego wyzwania, pamiętaj, że jest ono nieprawidłowo zaznaczone w starszych wydaniach Sky Atlas 2000.0).

Aby zlokalizować NGC 6578, zacznij od powiększenia około 150x. Chociaż samo jej namierzenie jest łatwe, to identyfikacja nie jest już tak prosta ze względu na gwiazdę o jasności 11 magnitudo leżącą zaledwie 20" na zachód oraz małą grupkę gwiazd o jasności od 9 do 11 magnitudo na wschodzie. 

Jak już wycentrujesz na planetarce, spróbuj użyć możliwie najwyższego powiększenia by ograniczyć natłok gwiazd w polu widzenia, a następnie spójrz. Filtr OIII pomoże przygasić wspomnianą gwiazdę o jasności 11 magnitudo, jednocześnie akcentując planetarkę. "Mruganie" filtrem na mgławicy powinno pomóc w wyłowieniu jej z gwiezdnego tłumu. Z filtrem, mgławica dostrzegalnie jaśnieje, wyróżniając się na tle otaczających ją gwiazd. Po zdjęciu filtra większość gwiazd znów zyskuje na blasku, a mgławica znacznie przygasa.

Podbij powiększenie do 250-350x, by zacząć rozróżniać subtelny kształt mgławicy. Wykorzystując metodę zerkania powinieneś zauważyć, że NGC 6578 ma okrągły, lekko cętkowany dysk. Jeśli seeing jest stabilny, spróbuj podbić powiększenie do 400x lub wyższego w teleskopie o średnicy co najmniej 10 cali (25 cm), dla jeszcze lepszego widoku.

Przy takim powiększeniu mgławica zaczyna ujawniać swój delikatny, owalny kontur i ślady struktury wewnętrznej. Jasna powłoka wewnętrzna o średnicy około 6" wygląda jak delikatnie żarzący się owal. Otaczające ją cienkie halo rozciągające się na 8-9". Widok ten przypomina wczesne opisy astronomów, w tym Johna Curtisa z Obserwatorium Licka, który w 1918 roku opisał ją jako "jądro prawie gwiazdowe; mag 15. Dysk niemal okrągły, o średnicy 8,5"; brak widocznych pętli i szczegółów struktury". Zdjęcia wykonane przez Teleskop Kosmiczny Hubble'a ujawniają delikatną strukturę podwójnej powłoki z rozszerzającymi się włóknami wewnętrznymi.

Czy dostrzegasz nieregularną teksturę, która jest tak wyraźnie widoczna na zdjęciach wykonanych przez teleskop Hubble'a? Zdjęcia HST ujawniają również parę czegoś, co astronomowie z Uniwersytetu Waszyngtońskiego, Stacy Palen i Bruce Balick, opisują jako "wybuchowe" bańki, wzdłuż osi przechodzącej w pobliżu centralnej gwiazdy mgławicy o jasności 15,5mag. W swojej pracy Hubble Space Telescope Expansion Parallaxes of the Planetary Nebulae NGC 6578, NGC 6884, NGC 6891, and IC 2448 autorzy zauważają, że "wewnętrzny rdzeń ma jasną obwódkę i plamiste wnętrze, przypominające pianę mydlaną, ze słabszymi obszarami otoczonymi jasnymi obwódkami".

Przy bardzo stabilnym seeingu, bez filtra i przy wysokim powiększeniu, można czasami dostrzec gwiazdę centralną. Wygląda ona jak słaby punkcik leżący nieco poza centrum. Jak dotąd, gwiazda centralna zawsze umykała mojemu wzrokowi, ale może Tobie uda się ją dostrzec.

Niedawno, w pracy z roku 2021 zatytułowanej Planetary Nebulae in Gaia EDR3: Central Star identification, properties and binarity autorstwa Gonzáleza Santamaría et al., wykorzystano dane z trzeciej wczesnej publikacji danych Gaia, aby z większą pewnością zidentyfikować gwiazdę centralną NGC 6578. Poprawiło to dokładność jej położenia, odległości i stanu ewolucji.