KOSMICZNE WYZWANIE
Zalecana apertura na ten miesiąc:

Cel	Typ	RA	Dec	Gwiazdozbiór	Jasność [mag]	Rozmiary
IC 10	Galaktyka	00h20,3m	+59°18,1'	Kasjopeja	10,4	6,8'x5,9'

Gotowy, aby sprawdzić swoje umiejętności polowania na galaktyki? Tegomiesięczne wyzwanie zabierze nas do gwiazdozbioru Kasjopei, gdzie wśród gwiezdnego nieładu Drogi Mlecznej kryje się słaba smużka.

IC 10, odległy członek naszej Lokalnej Grupy Galaktyk, oddalona o około 2,2 miliona lat świetlnych, wymaga szczególnie ciemnego, przejrzystego nieba, i to niezależnie od apertury. Nie jest ani jasna, ani duża, ani łatwa. Jest to jednak jedna z najbardziej fascynujących galaktyk, jakie kiedykolwiek uda Ci się wytropić. Astronomowie znają ją jako najbliższą galaktykę gwiazdotwórczą, zajętą tworzeniem nowych słońc w szaleńczym tempie.

Pomimo swojej wybitnej lokalizacji w gwiazdozbiorze Kasjopei, IC 10 została pominięte przez Messiera, Méchaina i Herschelów. IC 10 odkrył za to w roku 1889 amerykański astronom Lewis Swift, znany bardziej ze swoich obserwacji komet niż odkrywania nowych obiektów głębokiego nieba, z Warner Observatory w Rochester, w stanie Nowy Jork. Było to o rok za późno, aby dodać ją do New General Catalog Johna Dreyera, ale później umieścił ją w pierwszym suplemencie NGC, czyli w Index Catalog (IC vol.1). Jednak jej opis w Index Catalog był nieprawidłowy. IC 10 została tam przedstawiona jako "słaba gwiazda leżąca w niezwykle słabej i bardzo dużej mgławicy".

Minęło czterdzieści lat, zanim wyszła na jaw pozagalaktyczna natura IC 10, o którą była ona podejrzewana. Edwin Hubble, który kiedyś opisał IC 10 jako "jeden z najciekawszych obiektów na niebie", wysnuł później podejrzenie, że może ona być członkiem Grupy Lokalnej, wraz z Drogą Mleczną i Galaktyką Andromedy. Minęły kolejne trzy dekady, zanim podejrzenia Hubble'a mogły zostać potwierdzone.

Obecnie wiemy, że IC 10 jest nieregularną galaktyką karłowatą o średnicy około 5000 lat świetlnych. Pod wieloma względami przypomina ona Wielki Obłok Magellana naszej Drogi Mlecznej. Jednak w przeciwieństwie do Wielkiego Obłoku Magellana, IC 10 może należeć do podgrupy galaktyk M31. Bliższe badania pokazują również, że IC 10 ma więcej gwiazd Wolfa-Rayeta niż wszystkie inne galaktyki karłowate w Grupie Lokalnej razem wzięte. Gwiazdy Wolfa-Rayeta to niezwykle gorące, niebieskie gwiazdy, które tracą masę w zawrotnym tempie. Dlaczego IC 10 zawiera tak nieproporcjonalną liczbę tych rzadkich gwiazd, pozostaje pytaniem bez odpowiedzi.

IC 10 leży 1,4° na wschód od gwiazdy Caph [Beta Cassiopeiae], najbardziej wysuniętego na zachód punktu w "W" Kasjopei. Skanując ten obszar, poszukaj małego trójkąta prostokątnego z trzech gwiazd o jasności 10 magnitudo. IC 10 leży nieco na północ od kąta prostego tego trójkąta.

Po wycelowaniu w galaktykę użyj okularu dającego umiarkowanie niskie powiększenie, powiedzmy, między 75x a 100x. Jednym z problemów związanych z dostrzeżeniem IC 10 jest jej otoczenie. Należy pamiętać, że siląc się na wyłuskanie IC 10, patrzymy przez płaszczyznę Drogi Mlecznej. Zanim pojawi się nam IC 10, trzeba przebić się przez ogromną liczbę gwiazd.

Niska jasność powierzchniowa galaktyki, wynosząca około 15,8 mag/arcmin², tylko pogłębia ten problem. Po jej dostrzeżeniu na bardzo ciemnym niebie przez mój 8-calowy (20 cm) reflektor @84x, opisałem IC 10 jako "niezwykle słabą, ledwo widoczną tylko zerkaniem; zaskakująco dużą, ale z łagodnymi krawędziami, które utrudniają określenie, gdzie kończy się galaktyka, a zaczyna tło nieba; nieco owalną, zorientowaną mniej więcej w osi wschód-zachód". Powyższy szkic odzwierciedla tę obserwację. Powtórzę, że warunki mają kluczowe znaczenie. Notatki sporządzone podczas obserwacji moim 18-calowym (45,7 cm) reflektorem pod podmiejskim niebem 5 magnitudo @121x przywołują po prostu "słabą, niezdefiniowaną poświatę ledwo wychodzącą z tła".

Jeśli uda Ci się złapać IC 10, pogratuluj sobie - udało Ci się upolować jedną z trudniejszych zdobyczy w gwiazdozbiorze Kasjopei. Większość galaktyk woli trzymać się z dala od poświaty Drogi Mlecznej, ale ta ukrywa się w samym jej środku, rzucając nam wyzwanie wyłowienia jej z tłumu. Niezależnie od tego, czy pojawi się jako słaba plamka, czy jedynie jako ledwie zauważalna mgiełka, nagrodą jest świadomość, że udało ci się wyśledzić rzadką i niezwykłą sąsiadkę Drogi Mlecznej.